Avtobuslarda YENİ SİSTEM: “Brutto müqavilə” nədir, sərnişin daha çox ödəyəcək? -SADƏ İZAH

SAVASHMEDİA.az xəbər verir ki, Nazirlər Kabinetinin 31 iyul 2026-cı il tarixli 250 nömrəli Qərarı ilə təsdiqlənən qaydalar çərçivəsində ilk olaraq 130, 205, 211, 500 və 503 nömrəli marşrutlar yeni sistemə qoşulub.

Bəs “Brutto müqavilə” nədir?

Sadə dillə desək, bu modeldə avtobus şirkətinin qazancı əsasən sərnişin sayından yox, göstərdiyi xidmətdən asılı olur. Marşrut üzrə neçə avtobusun işləyəcəyi, hərəkət intervalı, qət ediləcək məsafə və digər göstəricilər əvvəlcədən müəyyənləşdirilir. Daşıyıcı həmin tələblərə əməl etdikdə, qət etdiyi məsafəyə və xidmətin keyfiyyətinə uyğun ödəniş alır.

Məsələn, sərnişinin az olduğu axşam saatlarında daşıyıcı şirkət marşrutdan avtobus çıxarmaqda əvvəlki kimi maraqlı olmayacaq. Çünki yeni sistemdə şirkətin gəliri sərnişin sayından asılı deyil. Qrafikdə nəzərdə tutulan avtobus və interval təmin edilməlidir.

Pul mexanizmi necə işləyir?

Brutto modelində gediş haqlarından toplanan vəsait tənzimləyici qurumda cəmlənir. Daşıyıcıya göstərdiyi xidmətin müqavilə üzrə dəyəri ödənilir. Sərnişinlərdən toplanan vəsait bu məbləği tam qarşılamadıqda yaranan fərq dövlət subsidiyası hesabına ödənilir.

Məntiq belədir:

Sərnişin müəyyən edilmiş gediş haqqını ödəyir.

Daşıyıcı, sərnişin sayından asılı olmayaraq, müqavilədə nəzərdə tutulan məsafə, avtobus sayı, interval və keyfiyyətə görə ödəniş alır.

Sərnişin ödənişləri xidmətin dəyərini tam qarşılamadıqda → aradakı fərq subsidiya ilə kompensasiya olunur.

Yəni, məsələn, avtobusda 5 sərnişin olsa belə, daşıyıcı qrafikə uyğun işləməlidir. Əvvəlki modeldə isə az sərnişin olan saatda marşrutun işlədilməsi kommersiya baxımından daha az cəlbedici idi.

Bu, klassik “nə qədər sərnişin, o qədər gəlir” modelindən əsas fərqdir.

Sərnişin üçün üstünlüyü nədir?

Yeni sistemin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, daşıyıcının yalnız gəlirli saat və marşrutlara üstünlük vermək marağı azalır. Bu səbəbdən sərnişinin az olduğu saatlarda, o cümlədən axşam vaxtı avtobusların qrafikə uyğun işləməsi daha çox təmin ediləcək.

Bundan başqa, şəhərətrafı və azrentabelli marşrutlarda da xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi gözlənilir. Daşıyıcının qazancı sərnişin sayından deyil, müqavilənin şərtlərinə əməl etməsindən asılı olduğuna görə qrafik, interval və xidmət keyfiyyətinə nəzarət güclənəcək.

Daşıyıcıya nə verir?

Ən mühüm üstünlüklərdən biri maliyyə risklərinin azalmasıdır. Sərnişin axınının azalması və gediş haqlarından daxilolmaların dəyişməsi artıq daşıyıcının gəlirinə əvvəlki qədər birbaşa təsir etmir. Bu isə şirkətlərə uzunmüddətli plan qurmağa, avtobus parkını yeniləməyə və daha müasir, o cümlədən ekoloji təmiz avtobuslara investisiya qoymağa imkan yarada bilər.

Digər tərəfdən, müqavilə şərtlərinin pozulmasına görə maliyyə sanksiyalarının tətbiqi nəzərdə tutulur. Xüsusi proqram təminatı ilə avtobusların fəaliyyəti və xidmət keyfiyyətinin ölçülməsi də mümkün olacaq.

Beləliklə, “brutto müqavilə”nin mahiyyəti avtobus şirkətinin sərnişin uğrunda deyil, keyfiyyətli və vaxtında xidmət göstərmək uğrunda marağını artırmaqdır. Modelin real nəticəsi isə onun bütün marşrutlara tətbiqi və nəzarət mexanizmlərinin nə dərəcədə effektiv işləməsindən asılı olacaq.

Aytən